حَيَّدَ - تَحْيِيداً و تَحْيِدَةً [ حيد ] هُ : آن را به يكسو نهاد ، - السّيرَ : تسمه را تيز و كج بريد . الحَيْد - [ حيد ] : همسان و مانند ، - ج حُيُود و حِيَد و احْيَاد : بلندى و برجستگى چيزى ، برجستگى كوه ، گره در شاخ بز كوهى ، عقربه‌ى ساعت . الحِيد - [ حيد ] : همسان و مانند . الحَيْدَة - [ حيد ] : گره و برآمدگى در شاخ بز كوهى . حَيّرَ - تَحْيِيراً [ حير ] هُ : او را حيرت زده كرد . الحَيْر - [ حير ] : سرگشتگى ، باغ و بوستان الحَيَر - [ حير ] : پُر عائله و بسيار توانگر . الحِيَر - [ حير ] : مترادف ( الحَيَر ) است . الحَيْرَى - [ حير ] : مؤنث ( الحَيْران ) است . الحَيْرَان - ج حَيَارَى و حُيَارَى [ حير ] : سرگشته ، سرگردان ، حيران . الحِيرَة - [ حير ] : حيرت ، سرگردانى ؛ « هو فى حِيرة » : او متحير و سرگردان است . حَيَّزَ - تَحْيِيزاً [ حيز ] : خط مستطيلى كشيد . اين واژه در زبان متداول رايج است . الحَيْز - [ حوز ] : مكان ، جاى ؛ « هذا فى حَيِّز التواتُر » : اين در جاى هميشگى است . الحِيز - [ حيز ] : خط مستطيلى كه در چيزى باشد . اين واژه در زبان متداول رايج است . الحَيِّز - [ حوز ] : مكان ، جاى ؛ « فى حَيِّزِ الوجودِ » : موجود است ؛ « فى حَيِّز التنْفِيذ » : در حال اجرا است ؛ « فى حَيِّز فلانٍ » : در دست فلانى و در اختيار اوست ؛ « لَا يَدْخل فى حَيِّز المعقولِ » : در حد معقول نيست ؛ « بَرَزَ الى حَيِّز المعقول » : آن امر حقيقى و درست شد ؛ « فى حَيِّز الإمكانِ » : به قدر استطاعت و توانائى . الحَيْزَبُور - پيره‌زن الحَيْزَبُون - پيره‌زن . الحَيْزُوم - ج حَيَازِم و حَيَازِيم [ حزم ] : ميان سينه ، زمين بلند و مرتفع . الحِيطَة - [ حوط ] : هوشيارى ، زن با عفت و بخشنده ؛ « اخَذَ حِيطتَهُ » : احتياط كرد ، براى جلوگيرى از شرّ يا بدى پيشبينى لازم كرد ؛ « بلا حِيطةٍ » : بىرويه ، بىتوجه ، بىانديشيدن . الحَيْف - [ حيف ] : ستم ؛ « حَيْفٌ عليه » : چه كار بدى كرد . الحِيفَة - ج حِيَف [ حيف ] : ناحيه ، جانب ، شكار الحَيْقُر - [ حقر ] : آنكه خوار و زبون گردد . الحَيْقَر - مترادف ( الحَيْقرُ ) است . الحَيْكَى - [ حيك ] : مؤنث ( الحَيَّاك ) است به معناى كسى كه با تكبر و ناز راه مىرود . الحَيْكَانَة - مترادف ( الحَيْكَى ) است . الحَيْل - ج أَحْيَال و حُيُول [ حيل ] : آب گرد آمده در گودال دره ، نيرو ، لغتي است در ( الحَوْل ) . الحِيَل - « عِلْمُ الحِيَلِ » ( حي ) : دانش مِكانيك كه در موازنه‌ى اجسام و به حركت در آمدن آنها بحث مىكند . الحَيْلَة - [ حيل ] : اسم است از ( الاحْتِيال ) ، گله‌ى بز يا گوسفند . الحِيلَة - ج حِيَل [ حيل و حول ] : مهارت و نيك انديشى ، قدرت تصرّف در كارها ؛ « لا حِيلةَ لي فى ما يبدي » : كارى نمىتوانم بكنم ، از دستم كارى بر نمىآيد ؛ « مَا الْحِيلَة ؟ » : چه بايد كرد ؛ « لَم يَجِدْ حِيلَةً إلَّا » : كارى نتوانست بكند مگر آنكه . . . ؛ « اعْيَتْهُ الحِيلةُ » : در كار سرگردان و ناتوان شد . الحَيْلُولة - [ حول ] : منع كردن ؛ « الحَيلُولة دونَ ذلك » : جلوگيرى از آن چيز . حَيَّنَ - تَحْيِيناً [ حين ] هُ : براى او زمان و موعدى قرار داد ، - اللَّهُ فلاناً : خداوند او را خير ندهد . الحَيْن - [ حين ] : نابودى ، هلاك ، محنت . الحِين - ج أَحْيَان و جج أَحَايِين [ حين ] : زمان ، وقت ، مدت ؛ « حيناً » : زمانى ؛ « حيناً . . . حِيناً « : گاهى ، زمانى ؛ » حِيناً بعدَ حِين « و » مِن حِينٍ الَى حِينٍ « و » من حينٍ لآخر « و » بَينَ حينٍ و آخر « : گاهگاهى ، پياپى ، ؛ » احْيَاناً « : بعضى از اوقات ؛ » فى بعضِ الأحْيَان « : در بعضى از اوقات ؛ » فى اغلب الأَحْيَان « : در بيشتر اوقات ؛ » الى حينٍ « : تا زمانى ؛ « فى حِينِهِ » : در همان وقت ؛ « من ذلك الحِين » : از آن هنگام ؛ « على حينِ أنّ ، فى حين أنَّ : در حالى كه ؛ » لِلْحِينِ « : فوراً ، حالا . حِينَئِذٍ - در آن هنگام . حِينَذَاك - در آن هنگام . حِينَمَا - وقتى كه ، هنگاميكه . حَيَّهَلْ - مترادف ( حَيَّهَلَ ) است . حَيَّهَلْ - بشتاب و عجله كن . حَيَّ هَلًا - مترادف ( حَيَّهَلَ ) است . حَيَّ هَلًا - بفلان : فلان را دعوت كن ، او را بخواه . اين تعبير : « حَيَّ هَلْ بفلانٍ » : نيز به همان معنا است . الحَيَوان - ج حَيَوانَات - [ حيي ] ( ح ) : حيوان ، جانور ، جاندار ؛ « عِلْمُ الحَيَوان » : دانش جانورشناسى كه در تاريخ طبيعى از آن بحث مىشود ؛ « الحَيَوانُ الطُّفَيْلِيّ » : جانورى كه غذاى خود را از جانورى ديگر تأمين كند ؛ « الحَيَوانات » : شامل همه جانورانى كه در جهان زندگى مىكنند مىباشد اعم از حيوانات فعلى يا حيوانات عصر حجرى يا جانوران قاره‌ى افريقا . الحَيَوانِيّ - آنچه كه به حيوان ويژه‌گى داشته باشد . الحَيَوَانِيَّة - طبيعت حيوان . الحَيَوِيّ - [ حيي ] : نسبت به ( الحَيّ ) است ، آنچه كه براى زندگى ضرورت داشته باشد . الحَيَوِيَّة - [ حيي ] : نشاط ، نيرو و توان ، نيروى زندگى . حَيِيَ - - حَيَاةً : زنده شد . اين واژه ضد ( ماتَ ) است . گاهى اين واژه را ( حَيَّ - يَحَيُّ ) با ادغام مىخوانند ؛ - « لِيَحْيَ فلانٌ » : زنده باد فلانى ، حَيَاءً الطريقُ : راه روشن و آشكار شد ، - منهُ : از او شرمگين شد . الحَيِيّ - [ حيي ] : با شرم ، با حياء .